نماز جماعت و اهمیت، آثار، شرایط امام جماعت چاپ
آئین اسلام، از بعد اجتماعی مهمی برخوردار است و با عنایت ‏به ‏برکات آثار وحدت و تجمع و یکپارچگی، در بسیاری از برنامه‏هایش ‏بر این بعد، تکیه و تاکید کرده است.  
برگزاری نمازهای روزانه واجب نیز به صورت جماعت و گروهی، یکی از این برنامه‏هاست.  
در اینجا به اهمیت‏«نماز جماعت‏» و آثار گوناگون آن اشاره ‏می‏کنیم:  
 

● اهمیت نماز جماعت
غیر از آثار فردی و اجتماعی نماز جماعت(که به آنها اشاره خواهدشد)پاداش‏های عظیمی برای آن بیان شده که در اینجا به بعضی ازروایات، اشاره می‏شود.  از رسول خدا(ص)نقل شده که: «من سمع النداء فلم یجبه من غیرعلة فلا صلاة له‏» (
۱) نماز کسی که صدای اذان را بشنود و بی دلیل، در نماز جماعت ‏مسلمانان شرکت نکند، ارزشی ندارد.  
در حدیث، تحقیر نماز جماعت، به منزله تحقیر خداوند بشمار آمده‏ است: «من حقره فانما یحقر الله‏» (
۲) شرکت دائم در نماز جماعت، انسان را از منافق شدن بیمه می‏کند.  (۳) و برای هر گامی که به سوی نماز جماعت و مسجد برداشته شود، ثواب ‏و حسنه در نظر گرفته شده است.  (۴) همین که کسی برای شرکت در نماز جماعت از منزل خارج ‏می‏شود، یا در مسجد، در انتظار نماز جماعت ‏به سر می‏برد پاداش کسی ‏را دارد که در این مدت، به نماز مشغول بوده است.  (۵) تعداد حاضران در نماز جماعت، هر چه بیشتر باشد، پاداش آن بیشتراست.  این کلام رسول خداست که فرمود: «ما کثر فهو احب الی الله‏» (۶) حدیث جالبی در بیان فضیلت نماز جماعت است که قسمتی از آن ‏در رساله‏های عملیه هم ذکر شده است. ترجمه تمام حدیث چنین است:  
اگر اقتدا کننده
۱ نفر باشد، پاداش ۱۵۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۲ نفر باشد، پاداش ۶۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۳ نفر باشد، پاداش ۱۲۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۴ نفر باشد، پاداش ۲۴۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۵ نفر باشد، پاداش ۴۸۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۶ نفر باشد، پاداش ۹۶۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۷ نفر باشد، پاداش ۱۹۲۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کننده
۸ نفر باشد، پاداش ۳۶۴۰۰ نماز داده می‏شود.  
اگر اقتدا کنندگان و امام جماعت ‏به
۱۰ نفر رسیدند، پاداش‏۷۲۸۰۰ نماز دارد.  


ولی، همین که عدد افراد از ده نفر گذشت، حساب آنرا جز خداکسی نمی‏داند. (
۷) در حدیث دیگر است: هر که نماز جماعت را دوست ‏بدارد، خدا و فرشتگان او را دوست می‏دارند.  (۸) در زمان پیامبر(ص)هرگاه افراد نماز جماعت کم می‏شدند، آنحضرت به جستجو و تفقد از افراد می‏پرداخت و می‏فرمود: شرکت در نماز صبح و عشاء، بر منافقان از هر چیز سنگین‏تر است. (۹) قرآن نیز، از اوصاف منافقان، بی حالی و کسالت هنگام نماز را بیان‏کرده است.  (10) چرا که سحر خیزی و حضور در جماعت مسلمین، آن هم ازراه‏های دور و در گرما و سرما، نشانه صداقت در ایمان و عشق نمازگزار است.  
حضور در نماز جماعت، خاص یک منطقه نیست. انسان در هر جا که باشد، خوب است‏ به فکر نماز جماعت و حضور در آن و تشویق‏ دیگران باشد.  
رسول خدا(ص)در باره اهمیت جماعت، فرمود:  
«صلاة الرجل فی جماعة خیر من صلاته فی بیته اربعین‏سنة. قیل: یا رسول الله!صلاة یوم؟فقال(ص): صلاة‏واحدة‏» (
۱۱) یک نماز با جماعت، بهتر از چهل سال نماز فرادی در خانه‏است. پرسیدند: آیا فقط یک روز نماز؟ فرمود: بلکه یک نماز.  
و می‏فرمود: صف‏های نماز جماعت، همانند صف‏های فرشتگان درآسمان چهارم است.  (
۱۲) اولین نماز جماعتی هم که بر پا شد، به امامت رسول خدا و شرکت‏ حضرت علی(ع) و جعفر طیار(برادر حضرت علی(ع)) بود. همین که ‏ابوطالب، فرزندش علی(ع) را دید که به پیامبر اقتدا کرده، به فرزند دیگرش جعفر گفت: تو نیز به پیامبر اکرم اقتدا کن و این جماعت دو سه ‏نفری، پس از نزول آیه «فاصدع بما تؤمر» بود، که فرمان به علنی ساختن‏دعوت و تبلیغ می‏داد.  (۱۳)

● آثار نماز جماعت
بر پایی فریضه‏های دینی به صورت دسته جمعتی، غیر از پاداش‏های فراوانی که یاد شد، در زندگی فردی و اجتماعی امت مسلمان نیز، آثارمثبت و فراوانی دارد که به برخی اشاره می‏شود:  

۱) آثار معنوی
بزرگترین اثر معنوی نماز جماعت، همان پاداش‏های الهی است که گفته شد. روایت است که شبی، علی علیه السلام تا سحر به عبادت ‏مشغول بودند. چون صبح شد، نماز صبح را به تنهائی خواندند و استراحت ‏کردند.  
رسول خدا(ص)که آنحضرت را در جماعت صبح ندید، به خانه اورفت. حضرت فاطمه(ع)از شب زنده‏داری علی(ع)و عذر او از نیامدن به‏مسجد سخن گفت. پیامبر فرمود: پاداشی که بخاطر شرکت نکردن در نماز جماعت صبح، از دست علی(ع) رفت، بیش از پاداش عبادت تمام‏شب است. (
۱۴) رسول خدا(ص)فرموده است:  
لان اصلی الصبح فی جماعة احب الی من ان اصلی لیلتی‏حتی اصبح (
۱۵) اگر نماز صبح را به جماعت‏بخوانم، در نظرم محبوب‏تر ازعبادت و شب زنده‏داری تا صبح است.  
بخاطر همین فضیلت و پاداش‏هاست که اگر تعداد نمازگزاران از ده نفر بیشتر شود، اگر تمام آسمان‏ها کاغذ، و دریاها مرکب و درخت‏ها قلم شودو فرشتگان بنویسند، پاداش یک رکعت آنرا نمی‏توانند بنویسند.  (
۱۶)  و نماز جماعت ‏با تاخیر، بهتر از نماز فرادی در اول وقت است. (۱۷)

۲) آثار اجتماعی
نماز جماعت، مقدمه وحدت صفوف و نزدیکی دلها و تقویت کننده‏ روح اخوت است.  
نوعی حضور و غیاب بی تشریفات، و بهترین راه شناسائی افراداست.  
نماز جماعت، بهترین، بیشترین، پاکترین و کم خرج‏ترین‏اجتماعات دنیاست و نوعی دید و بازدید مجانی و آگاهی از مشکلات و نیازهای یکدیگر و زمینه ساز تعاون اجتماعی بین آحاد مسلمین است.  

۳) آثار سیاسی
نماز جماعت، نشان دهنده قدرت مسلمین و الفت دلها و انسجام ‏صفوف است.  
تفرقه‏ها را می‏زداید، بیم در دل دشمنان می‏افکند، منافقان را مایوس‏می‏سازد، خار چشم بدخواهان است.  
نماز جماعت، نمایش حضور در صحنه و پیوند«امام‏»و«امت‏» است.  

۴) آثار اخلاقی، تربیتی
در نماز جماعت، افراد در یک صف قرار می‏گیرند و امتیازات موهوم صنفی، نژادی، زبانی، مالی و. . . کنار می‏رود و صفا و صمیمیت و نوعدوستی در دلها زنده می‏شود و مؤمنان، با دیدار یکدیگر در صف ‏عبادت، احساس دلگرمی و قدرت و امید می‏کنند.  
نماز جماعت، عامل نظم و انضباط، صف ‏بندی و وقت‏شناسی‏است.  
روحیه فردگرایی و انزوا و گوشه‏گیری را از بین می‏برد و نوعی مبارزه ‏با غرور و خودخواهی را در بر دارد.  
نماز جماعت، «وحدت‏»در گفتار، جهت، هدف و امام را می‏آموزد و از آنجا که باید پرهیزکارترین و لایق‏ترین اشخاص، به امامت نمازبایستد، نوعی آموزش و الهام دهنده علم و تقوا و عدالت است.  
نماز جماعت، کینه‏ها و کدورت‏ها و سوء ظن‏ها را از میان می‏برد و سطح دانش و عبودیت و خضوع را در جامعه اهل نماز، افزایش می‏دهد.  
به خاطر اینهمه آثار است که به نماز جماعت، آنهمه توصیه شده‏ است. حتی نابینایی وقتی از حضور پیامبر، اجازه خواست که به مسجد نیاید، آنحضرت فرمود: از خانه تا مسجد، ریسمانی ببندد و به کمک آن، خود را به نماز جماعت‏برساند. (
۱۸) و نیز،  نابینایانی که اجازه ترک شرکت‏در نماز خواستند، رسول خدا(ص)اجازه نفرمود. (۱۹) از طرف دیگر، برخورد شدید نسبت‏به کسانی که به نماز جماعت ‏اهمیت نمی‏دهند، نشان دیگری بر اهمیت و سازندگی آن است. در حدیث است که به چنان کسان، همسر ندهید (۲۰) و معرف آنان‏نشوید. (۲۱)

● امام جماعت
در نماز جماعت، آنکه جلو می‏ایستد و مردم به او اقتدا می‏کنند، «امام‏» نام دارد. بعضی نیز به او «پیشوا» می‏گویند. در نظام اجتماعی ‏سیاسی اسلام، آنکه پیشوایی جمعی را به عهده دارد، باید از یک سری ‏فضیلت‏ها و برتری‏ها برخوردار باشد، تا فضایل او، الهام‏ بخش دیگران نیزباشد. در نماز جماعت نیز، پیشنماز، باید در علم و عمل و تقوا و عدالت، برتر از دیگران باشد.  
در حدیث می‏خوانیم: «فقدموا افضلکم‏» (
۲۲) و«فقدموا خیارکم‏»، (۲۳) یعنی با فضیلت‏ترین و بهترین خودتان را جلو بیندازید و به او اقتدا کنید.  
احادیث، در این باره، بسیار است. به چند نمونه اشاره می‏کنیم:  
امام جماعت، باید کسی باشد که مردم به ایمان و تعهد او اطمینان ‏داشته باشند. (
۲۴) امام صادق(ع)فرمود: امام جماعت،  رهبری است که شما را به سوی ‏خدا می‏برد، پس بنگرید که به چه کس اقتدا می‏کنید. (۲۵) ابوذر فرمود: امام شما، در قیامت،  شفیع شماست. پس شفیع خودتان ‏را از افراد سفیه و فاسق قرار ندهید. (۲۶) اقتدا کردن به افراد ناشناخته و آنان که در دین یا امامت، غلو می‏کنند، نهی شده است. (۲۷) افرادی که در جامعه، بخاطر گناه علنی،  شلاق خورده‏اند، یا از طریق نامشروع، بدنیا آمده‏اند، حق امام جماعت ‏شدن ندارند. (۲۸) امام جماعت، باید مورد قبول مردم باشد، و گرنه آن نماز، مورد قبول‏درگاه خداوند نیست. (۲۹) امام صادق(ع)در تفسیر این آیه شریفه (خذوا زینتکم عند کل‏مسجد) (۳۰) هنگام رفتن به مسجد، نیت ‏خود را همراه داشته باشید)
فرمود: زینت مسجد، پیشوای شایسته و امام جماعت مسجد است. (
۳۱)  
امام باقر(ع)فرمود: امام جماعت‏ باید از افراد اندیشمند و صاحب ‏فکر باشد. (
۳۲) رسول خدا(ص)فرمود: کسی که پشت‏ سر امام عالم نماز بخواند، گویا پشت‏ سر من و حضرت ابراهیم، نماز خوانده است. (۳۳) امام جماعت، باید مراعات ضعیف‏ترین افراد را بکند و نماز را طول ‏ندهد. (۳۴) از مجموع این احادیث، موقعیت ‏حساس امامت جماعت‏ شناخته ‏می‏شود.  

● انتخاب امام جماعت
از آنجا که در امام جماعت، برتری و فضیلت ‏بر دیگران شرط است، اگر در موقعیتی، چند نفر شایستگی آنرا داشتند که به آنان اقتدا شود، باز هم اوصاف و شرایطی به عنوان اولویت در روایات مطرح است که ‏آموزنده است و گرایش به ارزشها و انتخاب بهتر را می‏آموزد. از جمله:  
۱) کسی که قرائت نمازش بهتر باشد(اقرئهم)
۲) کسی که در هجرت، پیشقدم باشد(اقدمهم هجرة)
۳) کسی که دین‏شناس‏تر و در مراتب علمی برتر باشد (اعلمهم‏بالسنة و افقههم فی الدین)
۴) کسی که سن بیشتری داشته باشد(فاکبرهم سنا)
۵) کسی که انس او با قرآن بیشتر باشد.  
۶) کسی که زیباتر و خوشروتر باشد. (۳۵)
۷) صاحب منزل، از مهمان در امام جماعت‏شدن مقدم است.  
۸) امام جماعت دائمی، بر افراد تازه وارد به مسجد، مقدم است.  
در میان امتیازات، به مسئله‏«عالم بودن‏»بیش از هر چیزی تکیه شد ه‏است. این دانایی و اعلمیت، در همه مواردی که نوعی رهبری و پیشوایی‏در کار است، شرط و امتیاز است.  
در حدیث است:  
«من صلی بقوم و فیهم من هو اعلم منه لم یزل امرهم الی السفال الی‏یوم القیامة‏» (
۳۶) کسی که امامت نماز و پیشوایی گروهی را به عهده بگیرد، در حالیکه میان آنان، داناتر از او هم باشد، وضع آن جامعه تا قیامت، همواره رو به ‏سقوط و پستی است.  
البته همچنانکه در حدیثی گذشت، امام جماعت ‏باید مورد پذیرش وقبول مردم باشد. این مقبولیت، از راه علم و پاکی و عدالت و تواضع واخلاق نیکو بدست می‏آید.  
نباید غفلت داشت که گاهی دشمنان و اهل نفاق، برای ضربه زدن ‏به اسلام و روحانیت، امام جماعتی را با شایعه و تهمت و دروغ، بدنام ‏می‏کنند تا او را به انزوا بکشند. هشیاری مردم، خنثی کننده این نقشه ‏شیطانی است. در جماعت پشت‏ سر کسی که با فسق دورویی و دروغ، مقبولیت ‏خود را حتی در مقابل عده ایی از دست داده است نباید ایستاد، نه آن کسی که دستهای مرموز، او را از نظرها انداخته باشد!...  

● عدالت در امام جماعت
از شرایط امام جماعت، عادل بودن است.  
عدالت را در کتب فقهی تعریف کرده‏اند. فقهای گرانقدر، از جمله ‏حضرت امام خمینی(قدس سره)می‏فرمایند:  
عدالت، یک حالت درونی است که انسان را از ارتکاب گناهان ‏کبیره، و تکرار و اصرار نسبت ‏به گناهان صغیره باز دارد.  (
۳۷) پاکی، تقوا، دوری از گناه، از نشانه‏های عدالت است. بنا به ‏اهمیت این صفت، در فقه اسلامی و قانونی اساسی، داشتن آن برای مسئولان بلند پایه و مشاغل حساس، شرط است و کارهای مهم کشور و امور مردم، باید بدست افراد عادل انجام گیرد.  

پی‏نوشتها:  
۱- وسائل، ج ۵ ص ۳۷۵، کنز العمال، ج ۸ حدیث ۲۲۷۹۹.  
۲- من لا یحضره الفقیه، ج ۱ ص ۳۷۷.  
۳- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۸۸.  
۴- کنز العمال، ج ۸ حدیث ۲۲۸۱۵ از پیامبر اسلام(ص).  
۵- کنزالعمال، ج ۸ حدیث ۲۲۸۱۸ و ۲۲۸۲۷.  
۶- کنزالعمال، ج ۸ ص ۲۵۸.  
۷- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۸۷، رساله حضرت امام، مسئله ۱۴۰۰.  
۸- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۸۸.  
۹- کنزالعمال، ج ۸ ص ۲۵۶.  
۱۰- و اذا قاموا الی الصلوة قاموا کسالی(نساء، آیه ۱۴۲).  
۱۱- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۸۸.  
۱۲- همان مدرک.  
۱۳ همان مدرک، ص ۶۸۹، وسائل، ج ۵ ص ۳۷۳.  
۱۴- سفینة البحار، ج ۱، جماعت.  
۱۵- کنز العمال، ج ۸ حدیث ۲۲۷۹۲.  
۱۶- توضیح المسائل امام(قدس سره)مسئله ۱۴۰۰.  
۱۷- توضیح المسائل امام(قدس سره)مسئله ۱۴۰۲.  
۱۸- وسائل، ج ۵ ص ۳۷۷.  
۱۹- کنزالعمال، ج ۸ ص ۲۵۵.  
۲۰- و۲۱- سفینة البحار، ج ۱، جماعت.  
۲۲- و۲۳- من لا یحضره، ج ۱ ص ۳۷۷.  
۲۴- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۹۰.  
۲۵- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۹۱، وسائل، ج ۵ ص ۴۱۶.  
۲۶- وافی، ج ۲ ص ۱۷۷.  
۲۷- و۲۸- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۹۱.  
۲۹- وسائل ج ۵ ص ۴۱۷ و مستدرک، ج ۱ ص ۴۹۲.  
۳۰- اعراف، آیه ۳۱.  
۳۱- نورالثقلین، ج ۲ ص ۱۹.  
۳۲- و۳۳- مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۹۲.  
۳۴- من لا یحضر، ج ۱ ص ۳۸۱.  
۳۵- وافی، ج ۱ ص ۱۷۷، مستدرک الوسائل، ج ۱ ص ۴۹۲ و ۴۹۳، وسائل، ج ۴ ص ۴۱۹.  
۳۶- من لا یحضر، ج ۱ ص ۳۷۸.  
۳۷- تحریر الوسیله، ج ۱، بحث امام جماعت.  

 

دریافت مجله عترت

مجله عترت مجله عترت
اولین مجله مذهبی - فرهنگی ونکوور

حاضرین در سایت

حاضرین در سایت : 3 نفر مهمان

ورود و خروج






رمز عبورتان را فراموش كرده اید؟